3.2Таъсисчилар: «Контрагентлар» справочниги
- юридик шахс-таъсисчини справочникка киритиш (СТИР, банк ҳисоб рақами)
- жисмоний шахс-таъсисчини киритиш (ПИНФЛ, паспорт маълумоти)
- нега таъсисчилар «Контрагентлар» справочнигида туради
Хўжалик ҳаёти фактларининг катта сонини акс эттиришда «Контрагентлар» справочнигидан фойдаланилади. У ташкилотнинг контрагентлари (юридик ва жисмоний шахслар) ҳақидаги маълумотномани сақлаш учун мўлжалланган бўлиб, бирламчи ҳужжатларни расмийлаштиришда ҳамда аналитик ҳисобни юритишда ишлатилади.
Конфигурациянинг барча справочниклари каби «Контрагентлар» справочнигининг таркиби ва тузилиши амалий дастурни конфигурациялаш босқичида белгиланади. Фойдаланиш босқичида справочникни фақат тўлдириш ёки реквизитлар қийматларини ўзгартириш мумкин. Умуман олганда, дастурдаги исталган справочник чизиқли (оддий рўйхат) ёки кўп даражали (иерархик рўйхат) бўлиши мумкин. «1С:Бухгалтерия» дастурида «Контрагентлар» справочниги кўп даражали деб аниқланган. Рўйхат элементи — реквизитлар тўплами билан таърифланувчи исталган объект (бизнинг ҳолатда — контрагент). Элемент реквизити — элементнинг ҳисоб объекти сифатидаги хусусиятларидан бири.
«Контрагентлар» справочнигига янги элемент киритиш
«Контрагентлар» справочнигининг янги элементи — «Контрагент (создание)» шаклига ёзилган ташкилот ёки жисмоний шахс (таъсисчи, ходим, таъминотчи, харидор ва ҳоказо) ҳақидаги маълумотдир. Контрагентлар рўйхати шакли икки қисмга бўлинган: чап қисмда гуруҳлар (элементлар) дарахти, ўнг қисмда — гуруҳлар (элементлар) рўйхати. Рўйхат шакли справочник элементларини излаш ва танлаш учун қулай. Ҳар бир контрагентнинг реквизитлари бир нечта ёрлиқ (саҳифа)да ёзилади.
«BESTMADE» МЧЖнинг таъсисчилари — юридик шахс контрагентларнинг реквизитлари № 3.2-1 маълумотда келтирилган.
МАЪЛУМОТ № 3.2-1: «BESTMADE» МЧЖнинг таъсисчи-ташкилотлари ҳақида маълумот
3.2-1-жадвал
| Реквизит | «Oltin Vodiy» MChJ | «Taraqqiyot» ATB |
|---|---|---|
| Қисқа номи | "Oltin Vodiy" MChJ | "Taraqqiyot" ATB |
| Тўлиқ номи | "Oltin Vodiy" Mas'uliyati cheklangan jamiyati | "Taraqqiyot" aksiyadorlik tijorat banki |
| Юридик ва ҳақиқий манзили | 100100, Тошкент ш., Чилонзор тумани, Бунёдкор шоҳ кўчаси, 21-уй | 100000, Тошкент ш., Миробод тумани, Амир Темур кўчаси, 15-уй |
| Телефон | (71) 222-23-32 | (71) 234-23-34 |
| СТИР (ИНН) | 305178421 | 207436915 |
| Ҳисоб рақами | 20208000100200300001 | 20208000500600700001 |
| Банк (МФО) | 00014 | |
ТОПШИРИҚ № 3.2-1
«Контрагентлар» справочнигига таъсисчилар — юридик шахслар ҳақидаги маълумотларни киритинг.
Ечим. Панель разделов → Справочники → Контрагенты (Бўлимлар панели → Справочниклар → Контрагентлар) орқали экранга «Контрагентлар» справочниги рўйхати шаклини чиқаринг, сўнгра Яратиш (Создать) тугмаси (ёки контекст менюдаги «Создать» буйруғи ёки <Insert> тугмаси) орқали справочникнинг янги элементини яратиш шаклини очинг (3.2-1-расм). Контрагент ҳақидаги янги ёзувни справочникка киритиш кетма-кетлигини «Oltin Vodiy» MChJ контрагенти мисолида кўриб чиқамиз.
«Основное» ёрлиғида 3.2-1-маълумотда келтирилган реквизитларни киритиш керак:
- Наименование реквизитига контрагентнинг қисқартирилган номи ёзилади — "Oltin Vodiy" MChJ. Ном ёзувдаги изчилликка риоя қилиб киритилади: бир хил шакл излашда контрагентни аниқ топишга ёрдам беради;
- Вид контрагента (юридик/жисмоний шахс) реквизитида «одатдагидек» қиймат — Юридик шахс қолдирилади;
- Полное наименование реквизитига тўлиқ ном ёзилади — "Oltin Vodiy" Mas'uliyati cheklangan jamiyati;
- Входит в группу реквизитида — Tashkilotlar гуруҳи, Страна регистрации реквизитида — Республика Узбекистан;
- ИНН реквизитига СТИР киритилади — 305178421.

Манзил ва телефон контакт маълумотлари қисмида киритилади: юридик манзил сатрида манзил шаклини очиб, уни тўлдиринг. Худди шундай ҳақиқий манзил учун ҳам такрорланг. Телефон рақами символлар сатри кўринишида киритилади. Зарур бўлганда «Қўшимча маълумот» қисмида контрагент ҳақида ихтиёрий қўшимча маълумотни ягона матн майдонига киритиш мумкин.
Контрагент билан нақдсиз ҳисоб-китобларни амалга ошириш учун дастурга банк ҳисобварақлари реквизитлари ҳақидаги маълумотни киритиш керак бўлади. Қандай қилиб? Справочник шаклининг юқори қисмида (3.2-1-расмга қаранг) шу справочникка боғлиқ ахборот объектларига гиперҳаволалар жойлашган: Документы, Договоры, Банковские счета, Контактные лица, Счета расчетов с контрагентами ва бошқалар. Бу рўйхатлардаги маълумотнинг мақсади ва ишлатиш тартиби билан биз аста-секин танишамиз, ҳозир эса «Банковские счета» рўйхатини тўлдиришдан бошлаймиз.
Контрагентнинг банк ҳисобварақлари ҳақидаги маълумотни сақлаш учун (умумий ҳолда контрагентда бир нечта ҳисоб рақами бўлиши мумкин) «Банковские счета» рўйхати мўлжалланган. Шу рўйхатга кириш учун гиперҳаволадан фойдаланамиз. Дастур олдин киритилган контрагент ҳақидаги маълумотни ёзишни талаб қилади, сўнгра шу ёрлиқда «Oltin Vodiy» MChJ контрагентига тегишли банк ҳисобварақлари рўйхатини очади. Албатта, дастлаб бу рўйхат бўш бўлади.

Банк ҳисоб рақами реквизитларини киритишни бошлаш учун Создать тугмасидан фойдаланиш керак. Экранга «Банковский счет (создание)» шакли чиқади, унда «Владелец» — «Oltin Vodiy» MChJ. Банк реквизитида банкнинг МФО кодини кўрсатинг: натижада банк номи «Банклар» справочнигидаги маълумотлар бўйича автоматик аниқланади. Номер счета реквизитида контрагентнинг ҳисоб рақамини кўрсатинг. Шунингдек, агар контрагентда битта банк ҳисоб рақами очилган бўлса, справочник шаклидаги «Основной банковский счет» бўлимида ҳам керакли маълумотни тўғридан-тўғри киритиш мумкин.

Шундан кейин, агар киритилган ҳисоб рақам асосий бўлса, «Банковские счета» шаклида уни асосий деб белгилаш керак. Шунга ўхшаш, ҳужжатларни тўлдиришда дастур «одатдагидек» ишлатадиган бошқа реквизитларнинг қийматларини ҳам тўлдириш мумкин. Таъсисчи «Oltin Vodiy» MChJ ҳақидаги маълумотларни киритишга ўхшаш, «Taraqqiyot» ATB ҳақидаги маълумотларни ҳам № 3.2-1 маълумотга мувофиқ «Контрагентлар» справочнигига киритиш керак.
Жисмоний шахслар — контрагентлар ҳақидаги маълумотни киритиш
«1С:Бухгалтерия 8»да жисмоний шахс — контрагент деганда ташкилот ҳар хил фуқаролик-ҳуқуқий муносабатларга киришадиган барча жисмоний шахслар тушунилади: ходимлар, таъминотчилар, харидорлар, созловчилар, юридик шахс ташкил этмаган тадбиркорлар ва ҳоказо.
Ташкилот билан меҳнат муносабатларида бўлган жисмоний шахслар махсус «Ходимлар» справочнигида рўйхатга олинади. Бироқ ходимларни ташкилотнинг контрагентлари сифатида ҳам кўриб чиқиш мумкин. Бунинг учун уларни «Контрагентлар» справочнигида рўйхатга олиш керак.
МАЪЛУМОТ № 3.2-2: «BESTMADE» МЧЖнинг таъсисчи-жисмоний шахслари ҳақида маълумот
3.2-2-жадвал
| Ф.И.Ш. | Манзил | Телефон |
|---|---|---|
| Каримов Анвар Рустамович (Karimov A.R.) | 100047, Тошкент ш., Яккасарой тумани, Шота Руставели кўчаси, 3-уй, 124-хонадон | (71) 204-13-74 |
| Юсупов Баҳодир Акрамович (Yusupov B.A.) | 100084, Тошкент ш., Юнусобод тумани, Аҳмад Дониш кўчаси, 15-уй, 2-хонадон | (71) 564-75-36 |
| Раҳимов Элдор Давронович (Rahimov E.D.) | 111100, Тошкент вилояти, Зангиота тумани, Мактаб кўчаси, 3-уй | (71) 234-23-34 |
ТОПШИРИҚ № 3.2-2
«Контрагентлар» справочнигига «BESTMADE» МЧЖнинг таъсисчилари — жисмоний шахслар ҳақидаги маълумотларни киритинг.
Ечим.
- «Контрагентлар» справочниги шаклининг асбоблар панелида Создать тугмаси орқали экранга «Контрагент (создание)» шаклини чиқаринг;
- Вид контрагента реквизитида тугма орқали контрагент турлари рўйхатини очиб, «Юридик шахс» ўрнига «Жисмоний шахс»ни танланг (3.2-4-расм);
- Входит в группу реквизитида — Jismoniy shaxslar гуруҳи;
- шаклни № 3.2-2 маълумотга мувофиқ тўлдиринг. Жисмоний шахс учун юридик шахсдаги ИНН ўрнига ПИНФЛ (ЖШШИР) реквизити тўлдирилади, «ФИО» майдонига тўлиқ Ф.И.Ш. ёзилади. Манзил ва телефонни контакт маълумотлари қисмига киритинг. Кейин ёзувни «Записать и закрыть» тугмаси орқали сақланг.

Худди юридик шахслардагидек, бу ерда ҳам дастур «одатдагидек» ишлатадиган реквизитларни (банк ҳисобварағи ҳақидаги маълумот, контрагент билан шартнома) тўлдириш мумкин. Лекин ўқув мисолида буни қилмаймиз.